Bloomberg Businessweek
Lê Quốc Tuấn - X CafeVN chuyển ngữ
Khi thực hiện một bộ phim tài liệu về Hồ Chí Minh trong thời gian đồng bào của ông đang chiến đấu chống lại lực lượng Hoa Kỳ trong những năm 1960, Trần Văn Tân đã được chứng kiến phong cách sống giản dị của nhà lãnh đạo Cộng sản khiến ông từng được người nghèo Việt nam thương mến.
Năm thập kỷ sau đó, Tân nói rằng các nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản quan tâm nhiều đến việc làm giàu cho bản thân hơn là tôn trọng lý tưởng của Hồ Chí Minh. Giờ đây, Tân, người công chức đã nghỉ hưu hiện bán chè ở trung tâm Hà Nội nói rằng, bãi bỏ hệ thống độc đảng sẽ dẫn đến "cạnh tranh lành mạnh" và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.
"Có những người không đủ ăn, có những trẻ
em không có đủ quần áo che thân trong mùa đông", Tân nói. "Có những
người nông dân không có đất. Họ rất nghèo, trong khi nhiều người trong
giới lãnh đạo rất giàu có. Những nhà lãnh đạo này giàu đến nỗi ngay cả con cháu của họ cũng ăn dùng không hết".
Tân là một trong số hơn 12.000 cựu quan chức, học giả và các nông dân trồng lúa đang công khai lên tiếng chống lại các đề nghị thay đổi hiến pháp vốn sẽ giúp tăng cường quyền lực của Đảng Cộng sản. Một phong trào chưa từng đang đe dọa gia tăng các thách thức đến Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khi ông tìm cách đảo ngược một nền kinh tế trì trệ đã được mô tả là có mức nợ xấu cao nhất trong khu vực Đông Nam Á từ năm ngoái.
"Ngay cả nếu đảo ngược và chế ngự được, tình trạng tệ hại này vẫn không mất đi.Nó thực sự là một tiến trình còn tiếp diễn", ông Ernest Bower, chủ tịch Bower Group Asia có bản doanh ở Fairfax, Virginia , cố vấn kinh doanh về việc hoạt động trong khu vực Đông Nam Á đã cho biết. "Đảng sẽ phải đối phó với vấn đề này. Nếu cứ áp chế khi quyết định những vấn đề lớn này sẽ là điều đáng lo ngại vì có thể tạo ra trì trệ tăng trưởng và nỗi bất mãn ngày càng tăng."
"Một chế độ độc tài toàn trị"
Chỉ số chứng khoán chuẩn của VN đã tăng 22% trong năm nay, ước số hoạt động tốt nhất tại châu Á sau Nhật Bản, khi sự nới lỏng trong một số nền kinh tế tiên tiến thúc đẩy dòng vốn đổ vào các thị trường mới nổi. Chỉ số này tăng 18% năm ngoái, tăng 0,6% ngày hôm nay. Tiền đồng đã suy giảm 0,5% trong năm nay.
Các nhà lập pháp bắt đầu quá trình xem xét lại bản hiến pháp từ hai
năm trước đây, một phần để phản ánh sự thay đổi của đất nước từ kế
hoạch hóa tập trung kiểu Liên Xô sang nền kinh tế thị trường. Vào ngày 2 tháng Giêng, đảng đã yêu cầu ý kiến công chúng về các câu từ mới và thay đổi các điều khoản cũ, chẳng hạn như loại bỏ những câu từ quy định rằng khu vực nhà nước sẽ đóng "vai trò chủ đạo" trong nền kinh tế.
Hai tuần sau, đảng đã nhận được một trong những thách thức lớn nhất đối với quyền lực của mình kể từ khi đất nước thống nhất cách đây 37 năm sau chiến tranh: Bảy mươi hai nhà trí thức và cựu quan chức chính phủ, bao gồm cả nhiều đảng viên, đã hình thành một dự thảo hiến pháp khác kêu gọi "cạnh tranh chính trị ". Tính đến tuần trước, bản dự thảo này đã nhận được hơn 12.000 chữ ký thông qua một chiến dịch vận động trực tuyến.
Tuần trước, nhóm hình thành kiến nghị này, bao gồm các thành viên hiện tại của Đảng Cộng sản, đã mài sắc những lời chỉ trích của mình sau khi các nhà lập pháp từ chối không xem xét đến các đề nghị của họ. Trong một bài đăng trên trực tuyến, họ kêu gọi các phương tiện truyền thông nhà nước phải xuất bản các văn bản kiến nghị và kêu gọi mọi người hãy chối bỏ một chế độ "độc tài toàn trị của hệ thống độc đảng, vốn đứng pháp luật, nhà nước và vô hiệu hóa các quyền tự do và dân chủ được xác định trong Hiến pháp ".
"Không chịu bàn bạc"
"Chúng tôi mong có được một cuộc đối thoại công bằng, các cuộc thảo luận thẳng thắn với họ, nhưng cho đến nay hoàn toàn không có cuộc bàn thảo nào", Phạm Chi Lan, người đã phục vụ như một cố vấn cho cựu Thủ tướng Phan Văn Khải, cho biết vào ngày 03 tháng 4.
Bản kiến nghị, kêu gọi các cuộc bầu cử dân chủ và quyền sở hữu đất tư nhân, trái ngược với các đề nghị của Chính phủ vốn tái khẳng định hiến pháp hiện nay trong việc gọi Đảng Cộng sản là "lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội."
Những người nổi tiếng đã tham gia ký tên vào bản dự thảo bao
gồm Hồ Ngọc Nhuận, Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hồ
Chí Minh, và Chu Hảo, nguyên Thứ trưởng Bộ khoa học và công nghệ. Các nông dân từ Nghệ An, nơi sinh trưởng của Hồ Chí Minh, cũng đã ký đơn thỉnh nguyện.
"Đổ máu"
Nguyễn Quang A, nhà kinh tế nghỉ hưu, người giúp viết bản dự thảo, đã cảnh báo về một bạo động tương tự như những cuộc nổi dậy ở Ai Cập và Tunisia vào năm 2011 nếu chính phủ không giải quyết tranh chấp đất đai như các cuộc cưỡng bức trục xuất để dành đất. Theo một trang web của chính phủ, khoảng 70% của 1,6 triệu bản khiếu nại do cơ quan Thanh tra của nước này nhận được giữa năm 2008 và 2011 là về các vấn đề đất đai.
Theo một bài viết trên trang web của chính phủ ngày 05 tháng 4, tuần trước, người nông dân nuôi tôm Đoàn Văn Vườn và năm thành viên trong gia đình đã bị kết án tù đến năm năm vì đã chống lại và bắn vào công an đến để trục xuất họ. Năm ngoái thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã tuyên bố rằng việc trục xuất là bất hợp pháp và ra lệnh điều tra.
"Chúng tôi muốn tránh bất kỳ cuộc đụng độ bạo lực nào có thể dẫn đến đổ máu," Quang A cho biết trong một cuộc phỏng vấn ngày 22 tháng 3. "Đó là lý do tại sao cngay bây giờ chúng tôi phải làm điều này. Đảng và những người cầm quyền cần phải hiểu được các vấn đề để tránh cho xã hội không phải trả một cái giá quá đắt".
Đảng đã hành động để bịt miệng những người dèm pha. Ngày 26 tháng 2, tờ Gia Đình & Xa Hoi, một tờ báo nhà nước đã sa thải phóng viên Nguyễn Đắc Kiên sau khi ông đã viết một bài blog chỉ trích tổng bí thư Đảng Cộng Nguyễn Phú Trọng, người đã bị phỉ báng việc thúc đẩy đa đảng.
Bỏ tù người viết nhạc
Tháng trước, sau khi hội họp với các quan chức đảng, Nguyễn Đình Lộc, cựu bộ trưởng tư pháp, người đã ký vào bản dự thảo kiến nghị đã cho biết là ông không tham gia biên soạn dự thảo kiến nghị ấy. Chính phủ, vốn cho biết có 1/6 của 90 triệu người Việt Nam đã đóng góp về những thay đổi, tuyên bố gia hạn thời hạn đóng góp ý kiến cho đến tháng Chín thay vì 31/3, sau đó các nhà lập pháp sẽ xem xét các thay đổi.
Việt Nam thường xuyên bỏ tù những người bất đồng chính kiến kêu gọi nhiều tự do hơn về chính trị. Trong tháng Giêng, 14 nhà hoạt động đã bị án đến 13 năm tù vì tội lật đổ chính phủ qua việc tham gia vào các cuộc biểu tình chống Trung Quốc. Năm ngoái, hai nghệ sĩ đã bị bỏ tù vì tội truyền bá tuyên ruyền chống nhà nước sau khi (thủ tướng) Dũng ra lệnh đàn áp các trang blog đã tấn công ông ta.
Các cuộc tranh chấp nội bộ năm ngoái khiến Trọng phải xin lỗi cho sự thất bại của Đảng Cộng sản trong việc kiềm chế nạn tham nhũng. Dũng và các nhà lãnh đạo chính phủ hàng đầu khác sẽ phải đối diện với số phiếu tín nhiệm tại Quốc hội lần đầu tiên vào tháng tới.
Trong tháng 12, Dũng cho biết nền kinh tế có thể tăng trưởng 5,5% trong năm nay sau khi tăng 5,03% trong năm 2012, mức thấp nhất kể từ năm 1999. Theo Tổng cục Thống kê, trung bình, 20% những người giàu nhất Việt Nam đã có thu nhập cao gấp 9,2 lần trong năm 2010, tăng từ 8,4 lần vào năm 2006 so với thành phần nghèo nhất.
Tại một hội nghị được tổ chức bởi Ủy ban Kinh tế của Quốc hội ngày 06 tháng 4, phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho biết Kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục phải đối mặt với những khó khăn trong năm nay. Bà nói, chính phủ cần đẩy mạnh cải cách cơ cấu kinh tế để thúc đẩy tăng trưởng.
Tan, người đã giúp hình thành cuốn phim tài liệu về Hồ Chí Minh, nói rằng vận động một hệ thống đa đảng là quan trọng mặc dù những thay đổi này có thể phải mất vài năm nữa.
"Có thể chúng tôi không tạo nên khác biệt gì đáng kể, nhưng ngay bây giờ chúng tôi vẫn cần phải nói ra," ông nói. "để hy vọng có thể giúp mọi thứ thay đổi dần dần."
Nguồn: Bloomberg Businessweek
