Phanxine
Nói linh tinh về bài viết Đừng đổ lỗi chính quyền, đừng tấn công cá nhân, đừng lờ đi là mình ngu dốt…
1.
Thứ nhất, lý do mình viết bài này vì mình thích bài của Lê Hồng Lâm, nhưng mình viết bài này không phải để trả lời câu hỏi đầu tiên của tác giả Thiên Lương hỏi: “tôi không hiểu sao vì mọi người lại thích (bài của Lê Hồng Lâm)”. Thứ hai, đọc câu đầu tiên của bài viết Đừng đổ lỗi chính quyền..
chê bài của Lâm ngụy biện, mình cứ mong chờ có bài viết không ngụy
biện, hoặc ít ra, trình ngụy biện phải cao thủ; đằng này vừa đọc xuống
đoạn đầu tiên đã làm mình thở dài. Mấy chuyện này cãi nhau suốt bao năm
nay mình phát ngán để nói đi nói lại. Nhưng thôi, Chủ nhật khí trời mát
mẻ, nói lại lần nữa cũng chẳng sao.
2.
Trong bài, bạn Thiên Lương bảo, “Đừng tưởng Mỹ họ không kiểm duyệt văn hóa phẩm”. Vì mình chỉ chuyên về điện ảnh nên xin chỉ trao đổi trong phạm trù điện ảnh, không nói đến các dạng văn hóa phẩm khác.
Nhận định của Thiên Lương thì cũng đúng. Nhưng đó chỉ là bề mặt. Về
bản chất hoàn toàn khác. Ở Mỹ, chính phủ không kiểm duyệt phim ảnh. Việc
kiểm duyệt phim ảnh là của MPAA, là hội điện ảnh Mỹ, một tổ chức nghiệp
đoàn tư nhân. Tổ chức này trên thực tế cũng chỉ đưa ra các khuyến cáo
chứ không hề cấm phát hành. Việc quyết định cắt bớt bạo lực hay sex hay
chửi thể dung tục trong phim thuộc về quyền quyết định của nhà làm phim –
trong đó bao gồm hãng sản xuất, nhà sản xuất, đạo diễn v.v…
MPAA sẽ đưa ra những khuyến cáo dựa trên một danh sách được mô tả chi
tiết khá cụ thể, và dán nhãn cho phim bao gồm NC-17, R, PG-13 PG, G
(bạn tự tìm hiểu chi tiết về các nhãn này). Nhà làm phim cũng có quyền
LỰA CHỌN việc không gửi phim đi cho MPAA kiểm duyệt. Nhà làm phim cũng
có quyền LỰA CHỌN việc không cắt gì cả, giữ nguyên nhãn của MPAA cho,
hoặc LỰA CHỌN dựng lại phim để có nhãn khác cho đối tượng khán giả rộng
hơn.
Các nghiệp đoàn trong nền công nghiệp Mỹ có những giao kèo với nhau –
ví dụ hiệp hội phát hành phim có một giao kèo với MPAA rằng nếu phim
không được MPAA duyệt thì họ sẽ không chiếu. Đây là sự thỏa thuận giữa
các bên và chính phủ Mỹ không can dự vào. Hệ thống phát hành hoặc rạp
nào không thích thì đứng ra ngoài hội, và dĩ nhiên khi đứng ra ngoài hội
thì sau này có gì xảy ra đừng mong hội đứng ra bảo vệ cho họ. Nếu vậy,
phim bạn không đưa đi duyệt thì các rạp cũng sẽ từ chối chiếu phim của
bạn – là do bạn LỰA CHỌN từ đầu.
Tuy nhiên, không phải hệ thống rạp nào cũng nằm trong hiệp hội rạp
chiếu bóng. Có những hệ thống rạp nằm ngoài hệ thống này, và những nhà
làm phim có tiếng nói mạnh mẽ không quan tâm đến con số doanh thu cũng
có thể sẽ không gửi phim cho MPAA và họ sẽ đem phim đi chiếu ở các rạp
này. Khán giả có cơ hội được xem những bộ phim không được duyệt này. Các
phụ huynh ở Mỹ đa phần rất quan trọng việc bảo vệ con cái của họ, vì
thế, nếu bộ phim chưa được duyệt thì họ cũng sẽ không cho con của họ đi
xem.
Vậy sự khác biệt giữa kiểm duyệt của Việt Nam và kiểm duyệt của Mỹ là
gì? Kiểm duyệt ở Việt Nam không cho người làm phim LỰA CHỌN, còn kiểm
duyệt ở Mỹ cho người làm phim LỰA CHỌN, và lựa chọn của họ sẽ ảnh hưởng
đến doanh thu, và vì nó ảnh hưởng đến túi tiền nên nhà làm phim tự điều
chỉnh bộ phim của mình. Khán giả cũng có sự LỰA CHỌN của họ, họ vẫn có
cơ hội được xem một bản phim mà nhà làm phim muốn họ xem.
Mặt khác, bảo rằng kiểm duyệt nước nào cũng có, nhưng trong kiến thức
hạn hẹp của mình, mình biết ở Mỹ, Iran, Malaysia và Indonesia, luật
kiểm duyệt rất nghiêm ngặt nhưng họ rất rõ ràng. Ví dụ Mỹ cấm chữ fuck
trên truyền hình, vì thế khi các show truyền hình phim sẽ có tiếng beep
nếu nhân vật vô tình nói, còn các phim chiếu rạp phát trên truyền hình
thì họ cắt mất chữ này ra khỏi câu thoại. Phim South Park là một phim hoạt hình khá tục tĩu, chửi thề khá nhiều, và nhân vật Chef trong phim này nổi tiếng với câu “Go Fudge yourself“,
và kiểm duyệt không làm gì được vì nhân vật này nói Fudge chứ không nói
Fuck. Trong khi đó, luật của chúng ta thì chung chung, bảo “không phản
ánh đúng hiện thực xã hội” là thế nào? Hiện thực là hiện thực nào? Là
hiện thực thực sự trong cuộc sống, hay hiện thực lý tưởng tươi đẹp xã
hội chủ nghĩa trong hình dung của những người quản lý? Người làm phim vì
thế vừa làm phim vừa đoán mò.
3.
Bạn Thiên Lương lại bảo “Tác giả bài viết có nói đến phim ‘Bi
đừng sợ’ với ý mỉa mai Hội đồng, nhưng anh ta có xem bản gốc cuốn phim
đó chưa, anh ta nghĩ sao nếu vợ anh ta, con gái anh ta xem được những
cảnh loạn luân, thủ dâm trong đó?“. Đây là một câu hỏi ngụy biện.
Vợ con anh ta xem thì đã sao, vợ anh ấy hẳn phải trên 18 tuổi, còn nếu
con anh ấy dưới 18 tuổi thì anh ấy cũng hẳn sẽ không cho con xem vì Bi
chắc chắn phải bị dán nhãn cấm trẻ em, còn nếu con anh ấy trên 18 tuổi
thì cô gái đó hoàn toàn có quyền chủ động quyết định nên phản ứng với bộ
phim ra sao, và có trách nhiệm gì với nó.
Nếu tôi không thích một bộ phim, tôi sẽ tắt nó. Nếu vợ tôi, con gái
tôi (trên 18 tuổi) xem một bộ phim, họ hoàn toàn chịu trách nhiệm và đủ
tư cách để chịu trách nhiệm về hành vi xem phim của họ. Họ không bị bắt
phải xem. họ có quyền tắt phim, hoặc thích thú với bộ phim, tua đi tua
lại nát nhừ cái đoạn loạn luân dâm ô trong phim. Họ có quyền TỰ DO LỰA
CHỌN vì họ là những NGƯỜI ĐÃ ĐỦ LỚN. Tôi tin họ không cần ai lo lắng cho
họ. Nếu bạn là loại người đã trên 18 nhưng vẫn phải có người kiểm duyệt
trông chừng và chịu trách nhiệm cho hành động của bạn thì tôi nghĩ rằng
bạn cũng chẳng có tư cách gì mà tranh luận với tôi vì bạn không chịu
trách nhiệm cho phát ngôn của bạn nên bạn thích nói bừa gì cũng được,
chứ tôi thì tôi chịu trách nhiệm với những gì tôi phát ngôn ở đây.
4.
Bạn Thiên Lương viết “Từ 4000 năm trước cho đến gần đây, liệu cha
ông chúng ta có tác phẩm nào ra hồn không? Đến chữ viết chúng ta còn
chẳng có, vài ba tác phẩm văn hóa nào đó nếu có chút giá trị nào đó thì
cũng chỉ ở mức con hát mẹ khen hay, tự sung sướng với nhau trong lũy tre
làng, vậy tại sao lại đổ lỗi cho vài chục năm gần đây? Và thực tế theo
tôi được biết, thì các danh nhân văn hóa lại hay sinh ra trong những
thời kỳ tăm tối nhất của lịch sử. Tư Mã Thiên, Solzhenitsyn, Lỗ Tấn, Mạc
Ngôn đâu có may mắn được sống trong nền dân chủ kiểu phương Tây?“
Chúng ta đang tranh luận về kiểm duyệt phim, và chúng ta đang nói về
tác phẩm điện ảnh, và với tôi, những ai không thể phân biệt được điện
ảnh và văn học, thì tranh luận làm gì nữa? Chúng ta đang nói hai câu
chuyện khác nhau thì làm sao mà hiểu nhau? Các ông nhà văn có thể ngồi
trong nhà hàng năm trời để viết ra một cuốn sách và nhiều năm sau mới ra
cuốn sách đó, nếu nhà cầm quyền có muốn gông cổ thì các ông cũng vẫn có
thể tự viết được đâu đó, có khi ngồi nghĩ trong đầu rồi nhớ cho tới khi
có giấy viết để ghi lại. Đấy, ông Hồ nước ta đến vào tù mà còn làm thơ
cả cuốn được cơ mà? Thế bạn chỉ cho mình xem, ai có thể ngồi trong nhà,
một mình họ không cần ai cả, để làm một bộ phim, một tác phẩm để đời? Ai
có thể đang ở trong tù mà vẫn làm ra một bộ phim được?
PS: Có chuyện sau cũng không liên quan gì nhưng thiệt ra cũng có liên quan chút xíu =))
Năm nay YxineFF – Yxine Film Fest chọn chủ đề LỰA CHỌN, bởi CÁ
NHÂN mình có NIỀM TIN là: chúng ta có thể không có những tự do khác,
nhưng ít ra, chúng ta cũng có được sự tự do LỰA CHỌN, và mỗi LỰA CHỌN
của mình hôm qua tạo nên bản thân mình hôm nay. Đề cao LỰA CHỌN cũng là
một hình thức tìm kiếm tự do sáng tạo.
