Catherine E. Shoichet
Không ít người thắc mắc phe nổi dậy chống chính phủ của
Tổng thống Assad là ai, liệu Mỹ cùng các quốc gia khác đang là lực lượng
ủng hộ chính cho tổ chức này?
Các chiến bin Quân đội Syria Tự do bắn rocket về phía quân chính phủ hôm 29/8.
Thứ nhất, quân nổi dậy Syria không phải là một tổ chức quân sự thống
nhất. Họ chia thành các nhóm và bè phái khác nhau nhưng chung mục tiêu
chống lại chính quyền Syria. Một số nhóm còn có mối liên hệ mật thiết
với lực lượng khủng bố al Qaeda.
Thứ hai, quân nổi dậy Syria đã có những thay đổi nhất định trong
những năm qua. Ban đầu, phe nổi dậy chỉ là những thường dân Syria tức
giận trước hành động cảnh sát bắt giữ trẻ em vẽ tranh chống đối chính
phủ. Hiện nay, lực lượng quân nổi dậy đã thu hút không ít chiến binh
sinh sống ngoài lãnh thổ Syria.
Dựa trên những thông tin thu thập trong hơn 2 năm xảy ra nội chiến,
hãng tin CNN đã chỉ ra 20 điểm mà thế giới chưa biết về quân nổi dậy
Syria.
1. Phe nổi dậy không hình thành từ phong trào quân sự
Các cuộc biểu tình chống lại chính quyền của Tổng thống Assad diễn ra
trong không khí hòa bình bùng nổ từ tháng 2/2011 sau khi giới chức
trách bắt giữ 15 trẻ em vẽ tranh phản đối chính phủ trên các bức tường
tại một trường học tại thành phố Daraa.
Sau đó, lực lượng an ninh Syria đã xả súng vào đoàn biểu tình khiến
ít nhất 4 người thiệt mạng, làm khơi mào cuộc nội chiến tại quốc gia
Trung Đông.
2. Tính chất bạo lực ngày càng gia tăng
Các cuộc biểu tình phản đối chính phủ trên khắp lãnh thổ Syria bùng
nổ trong năm 2011 đều chung mục đích lật đổ chính quyền của Tổng thống
Assad.
Hồi tháng 7/2011, một số sĩ quan quân đội đã xuất hiện trong một đoạn
video trên YouTube tuyên bố đào ngũ và tự nhận tham gia tổ chức “Quân
đội Syria Tự do” đồng thời tiến hành chiến tranh du kích chống lại Tổng
thống Assad.
Binh sĩ phe đối lập Syria bắn trả quân chính phủ hôm 2/9 tại Deir ez-Zor
3. Một số nhóm nổi dậy thân thiết với al Qaeda
Phe cánh al Qaeda tại Syria còn được gọi với cái tên Nhà nước Hồi
giáo Iraq và Syria (ISIS), đang dần khẳng định vị thế tại quốc gia này.
Giới phân tích cho rằng lực lượng al Qaeda tại Syria - Jabhat
al-Nusra (Mặt trận Chiến thắng) là đơn vị chủ lực chống lại Tổng thống
Assad. Hồi tháng 12 năm ngoái, Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa Jabhat al-Nusra
vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài.
4. Nhiều quốc gia phương Tây e ngại hỗ trợ quân nổi dậy
Đây cũng là chủ đề chính trong các phiên thảo luận trên Đồi Capitol diễn ra trong tuần này.
Trong khi, quân nổi dậy Syria hứa với Mỹ và các quan chức châu Âu
rằng mọi vũ khí quân sự được tài trợ sẽ không rơi vào tay phe cực đoan
song không ít nhà chức trách lo ngại việc hỗ trợ cho phe nổi dậy Syria
là một sự đầu tư đầy rủi ro.
Thậm chí, Tổng thống Nga - Vladimir Putin từng chỉ ra các phần tử cực
đoan nằm trong lực lượng nổi dậy tại Syria. Đây chính là lý do Nga
không tham gia cùng phương Tây hỗ trợ cho phe nổi dậy Syria.
5. Không phải mọi nhóm nổi dậy đều là các chiến binh Hồi giáo Jihad
Điển hình như tổ chức Quân đội Syria Tự do, họ vốn là những binh lính
đào ngũ khỏi lực lượng quân đội chính phủ Syria do không đồng tình với
yêu cầu xả súng vào đám đông biểu tình. Cả những dân thường Syria cũng
tham gia tổ chức Quân đội Syria Tự do. Được thành lập vào tháng 7/2011,
Quân đội Syria Tự do bị cáo buộc tấn công vào một căn cứ tình báo không
quân Syria.
6. Phe nổi dậy bao gồm lực lượng dân quân địa phương hùng hậu
Lực lượng dân quân địa phương đã chiến đấu sát cánh cùng các binh sĩ
đào ngũ. Trong đó, lực lượng dân quân bao gồm cả sinh viên, chủ cửa
hàng, chủ bất động sản và các thành viên đảng Ba'ath cầm quyền của Tổng
thống Assad.
7.Nỗ lực hợp nhất các nhóm nổi dậy Syria
Tổ chức mang tên “Hội đồng Quân sự Tối cao” được thành lập hồi cuối
năm ngoái, hiện đang tiến hành hợp nhất các nhóm nổi dậy tại Syria với
mục tiêu chính lật đổ chính quyền của Tổng thống Assad.
8. Niềm tin tôn giáo ảnh hưởng tới các nhóm nổi dậy
Phần lớn quân nổi dậy Syria là cộng đồng người Hồi giáo theo dòng
Sunni chiến đấu chống lại tộc người thiểu số Alawite của Tổng thống
Assad liên minh với người Hồi giáo Shia.
Trong khi, vũ khí và ngân sách từ cộng đồng người Hồi giáo Shia tại
Iran hỗ trợ cho chính quyền Syria thì cộng đồng người Hồi giáo theo dòng
Sunni tại các quốc gia như Ả Rập Xê-út lại ủng hộ lực lượng nổi dậy
Syria.
Nhiều nghiên cứu cho thấy các cuộc nội chiến tôn giáo thậm chí kéo dài và đẫm máu hơn bất cứ một cuộc xung đột nào.
9. Phe nổi dậy không phải tất cả là người Syria
Hàng ngàn chiến binh nước ngoài đã tới Syria để tham gia vào lực
lượng nổi dậy kể từ đầu năm 2011. Viện Chính sách Cận Đông Washington
ước tính con số này khoảng 2.000 – 5.500 người.
Trong đó, phải kể tới hàng trăm công dân mang quốc tịch châu Âu và thậm chí cả công dân Mỹ tham gia các nhóm nổi dậy.
Phiến quân Hezbollah hỗ trợ quân đội của Tổng thống Assad
10. Chống cả phiến quân Hezbollah
Trong giai đoạn đầu bùng nổ nội chiến, nhiều bản báo cáo thông báo
các chiến binh Hezbollah đã tham gia hỗ trợ quân đội chính phủ Syria.
Hồi tháng Năm, thủ lĩnh nhóm Hezbollah của người Shiite tại Lebanon đã
lên tiếng xác nhận thông tin trên.
11. Không phải mọi cuộc chiến đều diễn ra trên chiến trường
Liên minh quốc gia Syria là nhóm quân sự đại diện cho phe đối lập
Syria được hình thành hồi năm ngoái. Lực lượng này đã nhiều lần nhóm họp
với giới quan chức và ngoại giao chính trị trong khu vực và phương Tây,
nhằm kêu gọi sự ủng hộ tài chính và hỗ trợ quân sự cho phe phản đối
Tổng thống Assad.
12. Chiếm nhiều vị trí trọng yếu song năng lực chiến đấu hạn chế
Mặc dù, lực lượng nổi dậy Syria chiếm đóng nhiều vùng lãnh thổ trọng
yếu như phía bắc Syria, song họ không thể càn quét toàn bộ quân đội
chính phủ đóng quân tại đây. Đặc biệt, sức mạnh không quân của quân
chính phủ Syria đã khiến phe nổi dậy e ngại. Trong khi, quân chính phủ
Syria cũng đang canh chốt nghiêm ngặt nhiều khu vực rộng lớn khác.
13. Thu thập vũ khí từ nhiều nguồn khác nhau bao gồm chính phủ nước ngoài
“Thực tế, Ả Rập Xê-út và hàng loạt quốc gia đồng minh đã bắt đầu ủng
hộ cho phe nổi dậy thông qua chương trình đào tạo và hỗ trợ như cung cấp
vũ khí và tài chính”, chuyên gia Elizabeth O'Bagy thuộc Viện Nghiên cứu
Chiến tranh phát biểu trên CNN hôm 5/9.
Thậm chí, các nhóm Hồi giáo dòng Sunni đến từ nhiều quốc gia khác
nhau cũng tập trung vũ trang cho quân nổi dậy Syria. Trong khi, các nhóm
nổi dậy đã tổ chức nhiều đợt cướp kho vũ khí của chính phủ.
14. Nhóm nổi dậy có khoảng 70.000 – 100.000 chiến binh
Đây là con số ước tính được Ngoại trưởng Mỹ - John Kerry đưa ta trong buổi họp trước Quốc hội hồi tuần này.
15. Bao nhiêu phần tử cực đoan nằm trong lực lượng quân nổi dậy Syria?
Các nhà lãnh đạo phe đối lập Syria luôn khẳng định lực lượng phần tử
cực đoan chỉ chiếm số ít trong các tổ chức. Trong tuần này, Ngoại trưởng
Kerry ước tính khoảng 15 – 25% lực lượng nổi dậy Syria là các phần tử
cực đoan.
Chuyên gia Liên Hiệp Quốc lấy mẫu tại nơi bị nghi xảy ra vụ thảm sát bằng vũ khí hóa học tại Ghouta ngoại ô thủ đô Damascus
16. Phe đối lập cũng bị cáo buộc sử dụng vũ khí hóa học
Hồi tháng Năm, một quan chức Liên Hiệp Quốc đã cho công bố bằng chứng
lực lượng nổi dậy Syria sử dụng chất độc thần kinh sarin. Ủy viên của
Ủy ban Quốc tế Độc lập Điều tra về Syria - Carla Del Ponte đã xác nhận
thông tin trên sau khi phỏng vấn các bác sĩ và bệnh nhân người Syria
được điều trị tại nhiều cơ sở thuộc các quốc gia láng giềng với Syria.
Tuy nhiên, sau đó, Ủy ban Quốc tế Độc lập Điều tra về Syria lại thông
báo rằng “chưa có kết luận cuối cùng về việc sử dụng các loại vũ khí
hóa học tại Syria từ các bên tham chiến”.
17. Phe đối lập Syria bị cáo buộc tội danh lạm dụng
Ngoài chính quyền của Tổng thống Assad, các nhóm nhân quyền cũng cáo buộc phe nổi dậy Syria là tội phạm chiến tranh.
“Các nhóm đối lập trang bị vũ trang đã vi phạm lạm dụng nghiêm trọng
như giết hại và tra tấn dã man lực lượng an ninh, thành viên quân đội bị
bắt giữ”, tổ chức nhân quyền Amnesty International thông báo trong bản
báo cáo hồi tháng Ba.
18. Bằng chứng tố cáo tội ác của quân nổi dậy Syria
Đoạn video công bố hồi tháng Năm ghi lại hình ảnh một chiến binh nổi
dậy Syria mổ thi thể móc tim của một binh sĩ quân chính phủ đã vấp phải
sự chỉ trích mạnh mẽ của tổ chức nhân quyền Liên Hiệp Quốc khi cáo buộc
đây là “hành động tàn bạo” và bị quy kết tội ác chiến tranh.
Hôm 5/9, tội ác của phe nổi dậy Syria tiếp tục được phơi bày khi tờ
The New York Times công bố đoạn video cho thấy các chiến binh nổi dậy đã
tiến hành tử hình 7 binh sĩ chính phủ Syria bị bắt giữ và ném xác họ
xuống một hố chôn tập thể, được xác định diễn ra vào mùa xuân năm 2012.
19. Mỹ sẽ hỗ trợ phương tiện truyền thông, thực phẩm và y tế cho phe nổi dậy
Giới chức Mỹ khẳng định phương án trên là cách giúp lực lượng nổi dậy
duy trì khả năng chiến đấu. Trả lời hãng tin CNN, theo một quan chức
cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ, đây cũng là cách tránh tình trạng các nhóm
quân Hồi giáo tranh giành tầm ảnh hưởng tại Syria trong bối cảnh chính
quyền của Tổng thống Assad bị lật đổ.
20. Hồi tháng Sáu, Mỹ cam kết chuyển vũ khí cho quân nổi dậy Syria
Quân nổi dậy Syria xác nhận họ chưa bao giờ nhận được các loại vũ khí
hạng nhẹ, đạn dược và vũ khí chống tăng như Mỹ từng tuyên bố.
