Nguyễn Văn Thạnh
Bài 3: Những cảm nhận của cá nhân tôi về xã hội dân sự ở Việt Nam
Khi nói đến xã hội dân sự, nhiều người thường hình dung đó là những
tổ chức mang tính thiện nguyện: những tổ chức từ thiện, những tổ chức
NGO,… nơi có những con người dấn thân vì tình thương bác ái cho cộng
đồng. Họ là những người gần như không có lòng tham cho mình, họ có tấm
lòng trong sạch, nhất tâm hành động vì người nghèo, người thiệt thòi. Họ
là những người khả kính, sống dũng cảm, chiến đấu cho công lý, lẽ phải.
Họ không thuộc nhóm người bị cám dỗ bỡi đồng tiền, không thuộc nhóm
người luồn cúi, họ không sợ cường quyền,…
Đó là những cảm nhận khi nói chuyện về xã hội dân sự với nhiều bạn bè
của tôi, rất nhiều người trong số họ là đang dấn thân tranh đấu cho nền
dân chủ Việt Nam.
Riêng tôi có một cảm nhận về xã hội dân sự khác. Với tôi, tổ chức xã
hội dân sự rộng lớn hơn những tổ chức từ thiện, thiện nguyện, NGO,…
Theo tôi, bất cứ một tổ chức nào do người dân tự nguyện kết đoàn lập
ra, dù có tính pháp nhân, hay chỉ là một hội nhóm liên kết tự nhiên để
đấu tranh cho một lợi ích, một mối quan tâm nào đó mà không có bàn tay
đạo diễn của chính quyền đều là tổ chức xã hội dân sự. Tôi có thể nêu ra
các tổ chức xã hội dân sự như hiệp hội nghề nghiệp (hội nhà báo, hội
luật sư, hội doanh nhân,….), công đoàn, các câu lạc bộ,… tất nhiên là
phải bảo đảm nguyên tắc không do chính quyền lập ra. Tức là góc nhìn về
xã hội dân sự của tôi vượt qua câu chuyện lòng nhân ái, thiện nguyện mà
nó bao hàm cả câu chuyện lợi ích và những mối quan tâm chung.
Một nhóm dân oan tập hợp lại với nhau để cùng đi khiếu kiện đòi quyền
lợi là một tổ chức xã hội dân sự; các bạn blogger liên kết với nhau để
cùng đưa ra tuyến bố phản đối điều luật 258, đó là một tổ chức xã hội
dân sự,….
Câu lạc bộ bệnh nhân máu khó đông TP Đà Nẵng của chúng tôi là một tổ
chức xã hội dân sự. Dù hoàn toàn không thể đăng ký thành lập để có tính
pháp nhân nhưng vì chúng tôi có lợi ích chung là cùng chung tay thúc đẩy
những thay đổi có lợi cho cộng đồng những người bệnh giống mình. Theo
thời gian và bằng nhiều cách, Clb chúng tôi làm được rất nhiều việc.
Gần hai năm nay, tôi quan tâm đến phong trào dân chủ, tôi ủng hộ
phong trào Con Đường Việt Nam với chủ trương bảo vệ quyền con người của
nó. Tôi tham gia viết rất nhiều bài, được đăng lại trên các diễn đàn
khác nhau. Tôi hoàn toàn ý thức được những việc tôi làm là hợp pháp, có
lợi cho dân cho nước. Đó vừa là một quyền và một nghĩa vụ của người công
dân đối với đất nước nên tôi không phải lén lút để dùng tên giả. Các
bài viết của tôi đều ký tên thật của mình: Nguyễn Văn Thạnh.
Cơ quan an ninh cũng tìm ra tác giả các bài viết là ai, họ mời tôi
làm việc (Tôi có viết bài về quá trình này công bố trên mạng). Trong các
lần mời đầu, tôi vui vẻ hợp tác nhưng ở các lần sau tôi từ chối vì cho
rằng mình không vi phạm pháp luật và cơ quan an ninh gây ảnh hưởng đến
tự do cá nhân.
Tại Tp Đà Nẵng, vì có “công” trong việc thúc đẩy những lợi ích cho
bệnh nhân máu khó đông trên toàn quốc nói chung và Tp Đà Nẵng, khu vực
lân cận nói riêng nên tôi có chút tiếng tăm. Tôi được rất nhiều báo viết
đến như một tấm gương tốt, nhiều lần được lên sóng VTV và DVTV. Tôi
được trao tặng các giải thưởng như: Thanh niên sống đẹp của TW đoàn,
Giấy khen của UBND Tp Đà Nẵng, Hiệp sĩ công nghệ thông tin của tạp chí
Echip, Giải khuyến khích của chương trình ICT-Light The Hope,… Tất nhiên
những giải thưởng đó làm tôi rất vinh dự nhưng tôi chưa bao giờ dựa vào
nó để xin các chế độ chính sách như: vốn cho người khuyết tật, chung
cư,… như rất nhiều người từng khuyên tôi. Điều tôi vui nhất là cải thiện
cuộc sống cho mình, cho em trai mình và những người có số phận bệnh máu
khó đông giống mình.
Lại nói về CLB, thời gian gần đây, do các chính sách về bệnh cũng đạt
được, các bạn cũng thông hiểu bệnh, bác sĩ, y tá ở bệnh viện Đà nẵng đã
có thông tin bệnh nên quá trình điều trị cho chúng tôi khá tốt. Do hiểu
biết về bệnh nên hai năm rồi tôi không phải đi viện mà tự xử lý ở nhà
được mỗi khi bị xuất huyết (với bệnh này, nếu xuất huyết nhẹ, bệnh nhân
có thể xử lý ở nhà sau thời gian bệnh sẽ ổn mà không cần đi viện, chỉ
cần đi viện khi bị xuất huyết nặng). Nhiều anh em trong CLB chúng tôi có
gia đình, có cuộc sống ổn định với công việc nên chúng tôi cũng ít hoạt
động như hồi mới sáng lập. Chúng tôi duy trì một trang tin tại web www.maukhodong.org (trước đây trang tin là www.maukhodong.net
nhưng một lần tôi chậm gia hạn tên miền, liền bị một tổ chức mua đứt và
chúng đòi đến 5.000USD). Các hoạt động chính gần đây là thỉnh thoảng
anh em chúng tôi gặp nhau café chia sẻ kinh nghiệm sống, quyên góp tiền
cho người bị đau nặng, tổ chức tặng hoa cho Y, Bác sĩ nhân ngày thầy
thuốc,… Vì không có pháp nhân nên chúng tôi cũng không nhận tài trợ của
ai, tiền anh em chúng tôi tự chi ra trong một số việc.
Khi biết tôi viết bài cho phong trào dân chủ, rất nhiều nhân viên an
ninh hỏi trực tiếp tôi về hoạt động CLB, về nguồn tiền của CLB, tôi đều
trả lời trung thực như những gì CLB có. CLB chỉ là nơi kết hợp chúng tôi
khi có việc chung, tự huy động tiền ở các thành viên, xong việc thì xem
như xong.
Họ có vẻ nghi ngờ tôi lợi dụng CLB để huy động tiền từ thiện bất hợp
pháp, rồi chi cho bản thân và hoạt động chống phá chính quyền. Họ cho
người mặc thường phục gặp nhiều người trong CLB để hỏi, điều tra nhưng
kết quả thì giống như lời tôi nói.
Rõ ràng tôi có uy tín lớn nhờ hoạt động xã hội dân sự trong CLB BN
máu khó đông TP Đà Nẵng. Dù rằng chuyện này là quá khứ rồi, nhưng như
truyền thống hoạt động trong bao năm qua, thỉnh thoảng tôi có thể huy
động anh em gặp mặt nhau để làm một số việc như cùng nhau đi đưa kiến
nghị bảo hiểm chấp nhận chi trả thuốc đặc trị. Điều này có lẽ làm các
nhân viên an ninh không hài lòng chút nào, tôi nghĩ vậy. Làm sao để có
thể tách tôi ra khỏi cái nôi hoạt động xã hội dân sự tạo nên kinh nghiệm
và uy tín cho tôi?
Cách đây tầm 10 ngày, tôi nhận được giấy mời tham gia thành lập CLB
Hemophilia tại Tp Đà Nẵng. Tất nhiên người phụ trách có liên lạc với tôi
trước đó để thông qua tôi có thêm danh sách thành viên, tôi vui vẻ cung
cấp cho họ và mời hết những người tôi biết đi dự.
Như các bạn thấy trong hình, CLB này do cơ quan chuyên môn thuộc chính quyền là Sở Y Tế mà thừa hành là Bệnh viện Đà nẵng lập ra. Tất nhiên với uy tín của tôi, họ sẽ mời tôi là một thành viên trong ban chủ nhiệm của CLB.
Rõ ràng với bước đi đó, một tổ chức dân sự như CLB BN máu khó đông TP
Đà Nẵng do chúng tôi tự nguyện lập ra, hoàn toàn không có bàn tay đạo
diễn của chính quyền sẽ tự chết. Có một điều đặc biệt là website của CLB
chúng tôi tại www.maukhodong.org cũng bị hack và xóa sạch dữ liệu, hình ảnh về hoạt động của chúng tôi trong bao năm qua.
Theo suy đoán của tôi, có lẽ có một thế lực muốn xóa sạch các thông
tin này để sang bằng uy tín tôi có. Ai muốn đọc thông tin về CLB, về tôi
sẽ không còn.
Có thể có rất nhiều lý lẽ được đưa ra để thuyết phục cho việc cơ quan
thuộc nhà nước đứng ra thành lập CLB Hemophilia như: chúng tôi làm tự
phát, không có tính pháp lý nên không thể lớn mạnh, chuyên nghiệp để
giúp đỡ bệnh nhân được nhiều hơn; với CLB mới, được sự quan tâm của
chính quyền, ngành chuyên môn, BS sẽ có điều kiện chăm sóc cho bệnh nhân
máu khó đông tốt hơn,… Tôi đồng ý với những ý kiến đó và tôi rất mừng.
Thật ra tôi cũng không thiết tha tranh giành chức vụ hay công trạng gì ở
đây. Từ đây, những bệnh nhân chúng tôi sẽ hưởng lợi nhiều hơn, sự điều
trị và chăm sóc sẽ tốt hơn. Tôi nghĩ chính quyền họ có tiềm lực và động
cơ để làm cho nó tốt nhất có thể, nhiều bệnh nhân sẽ được hưởng lợi mà
không cần bỏ công sức như thời sân chơi hoàn toàn dân sự trước đây.
Điều tôi muốn ở đây là qua câu chuyện này, tôi nghiền ngẫm một vấn đề
rất lớn ở Việt Nam. Đó là kết cấu, nền móng và động lực cho sự phát
triển của hoạt động xã hội dân sự ở Việt Nam. Không có điều này, không
bao giờ có nền dân chủ.
Ở các nước văn minh, người ta khuyến khích xã hội dân sự phát triển
vì nó là nền tảng của nền dân chủ. Trong khi ở Việt Nam chúng ta xem nó
như một thế lực thù địch như một bài báo chính thống viết: "Xã hội dân
sự" - một thủ đoạn của diễn biến hòa bình.
Đó là lý do vì sao, chính quyền ra sức nắm hết các hoạt động xã hội
dân sự như chúng ta đã thấy và khi cần họ hoàn toàn có thể bóp chết một
xã hội dân sự tự phát không nằm trong quĩ đạo chi phối của họ.
