Dương Danh Huy
1. VN khó tiếp tục cuộc đối đầu đuổi bắt, đâm húc trên biển mãi.
2. Biểu tình cũng có tác dụng hạn chế, và có thể đi đến những tình trạng có tính đối nội.
3. "Đàm phán song phương" với TQ về HD-981 thì ... chúng ta đều biết sẽ đến đâu rồi.
4. Đánh thì …
Vì vậy, Kiện là một giải pháp quan trọng chính phủ Việt Nam cũng như trí thức Việt cần xem xét.
Kiện có 4 vấn đề:
5. Tòa/trọng tài có thẩm quyền để xử gì. Nếu ta kiện về điều tòa/trọng tài không có thẩm quyền thì họ sẽ không thụ lý.
6. Dự đoán xem trong trường hợp tòa/trọng tài thụ lý thì khả năng là họ sẽ phán gì.
7. Có người trong lãnh đạo VN sợ là kiện TQ thì sẽ gây tổn thương cho
quan hệ hữu nghị Việt-Trung (tạm nói thế - mỗi người có cách hiểu của
mình).
8. Trong người Việt, có người có quan ngại về khả năng tòa công nhận
rằng địa điểm của HD-981 là địa điểm có tranh chấp pháp lý. Họ cho rằng
chúng ta không bao giờ chấp nhận được là có tranh chấp trong EEZ 200 hải
lý của VN.
Nhưng:
9. Không kiện thì nên làm gì và sẽ dẫn tới đâu?
Đây là phân tích của tôi trên blog CogitASIA của CSIS (Trung tâm Ngiên cứu Chiến lược và Quốc tế) và bài của chị Thái Linh và tôi trên báo Thanh Niên (click vào đường link để đọc nội dung hoặc xem phần phụ lục bên dưới).
Mời bạn đọc Dân Luận phân tích về 9 vấn đề trên, và về những vấn đề khác liên quan đến “HD-981: Đàm hay Đánh hay Kiện?”
_________________________________________________________________
Phụ lục:
Bài viết của Dương Danh Huy trên CogitASIA
Haiyang 981: From Water Cannons to Court?
China’s HD-981 was placed at 15°29’58’’ north latitude and
111°12’06’’ east longitude. Source: CSIS Sumitro Chair image prepared by
Greg Poling.
A dangerous clash has flared up between Vietnam and China over the
latter’s deployment of an oil rig near the disputed Paracels. One option
for Vietnam is to submit the dispute to the UN Convention on the Law of
the Sea’s (UNCLOS) compulsory dispute settlement procedure.
The salient geographical details are that the rig, Haiyang 981, is
deployed about 130 nautical miles from Vietnam’s undisputed continental
coast and Ly Son Island, 180 nautical miles from China’s undisputed
Hainan Island. It is 17 nautical miles from disputed Triton Island,
which is a rock that does not qualify for an exclusive economic zone
(EEZ) or any entitlement beyond 12 nautical miles, and 103 nautical
miles from disputed Woody Island, which might be entitled to an EEZ of
up to 200 nautical miles.
Since China has made a declaration under Article 298 of UNCLOS to be
exempted from the convention’s compulsory dispute settlement procedure
for several categories of disputes, including those relating to maritime
delimitation, this procedure cannot be applied to determine whether
Haiyang 981 is deployed within the EEZ generated by 1) Vietnam’s
undisputed continental coast (which would mean the location of
deployment belongs to Vietnam outright), 2) China’s Hainan Island (which
would mean the location belongs to China outright), or 3) the disputed
Paracels such as Woody Island (which would mean the location is
contested).
While UNCLOS arbitrators would not have jurisdiction to choose among
these three possibilities, they would likely recognize that a legal
dispute exists. The presence of nearby coasts and the long-standing
conflicting claims over the both the Paracels and the EEZ in this area
are sufficient to constitute a legal dispute: the oil rig is located in
an area of overlapping, potentially valid EEZ claims. This is true
regardless of questions of sovereignty, allocation, or EEZ entitlements
regarding the Paracels.
The recognition by the arbitrators that the oil rig is in a disputed
area is inherently neutral and would not by itself disadvantage either
side, but it would have important implications.
It is true that China’s declaration under Article 298 means that the
arbitrators would not have the jurisdiction to interpret or apply
Article 74, on the delimitation of and cooperation in disputed EEZs, to
rule against it. However, its long-standing policy of unilateral actions
and non-negotiation for the disputed EEZ could be ruled as a violation
of Article 279, which stipulates that:
States Parties shall settle any dispute between them concerning the interpretation or application of this Convention by peaceful means in accordance with Article 2, paragraph 3, of the Charter of the United Nations and, to this end, shall seek a solution by the means indicated in Article 33, paragraph 1, of the Charter.
That would be an important legal victory for Vietnam. Up until now
China has maintained that there are no disputes over the Paracels or the
EEZ in this area, and thus it has no legal obligation to resolve
anything with Vietnam, and can act unilaterally. If the arbitrators rule
against this regarding the EEZ, it will create enormous legal and
diplomatic pressure on China to refrain from unilateral actions and to
come to the negotiation table. This is the only way to reduce and
prevent future tensions between China and Vietnam in this area.
Vietnam might have reservations about taking this confrontation to
court. First, it might be concerned about the backlash from China.
Second, due to the expansiveness of China’s maritime claims, as
symbolized by the nine-dashed line, Vietnam has traditionally been wary
about accepting that these claims constitute a legal dispute.
Regarding the first reservation, seeking to resolve disputes using
international law is better than engaging in a confrontation that
involves using force.
Regarding the second reservation, in this particular case China has
not tried to use the nine-dashed line as justification for the location
of Haiyang 981. Furthermore, this location is close enough to China’s
Hainan Island and the disputed Paracels that Vietnam would not be giving
away much in accepting that a legal dispute exists there.
Overcoming these reservations and submitting the confrontation over
the deployment of Haiyang 981 to UNCLOS’s compulsory dispute resolution
mechanism will result in the arbitrators recognizing that China had
deployed this oil rig in a disputed area. This will may open a way to
defuse the current tensions as well as put a legal obligation and
diplomatic pressure on China to come to the negotiation table, which
will help to prevent future provocations. In addition, pending the legal
process, Vietnam can seek interim measures to block Haiyang 981’s
operations.
The author would like to thank Greg Poling for his comments in drafting the piece.
Mr. Huy Duong contributes articles on the South China Sea to
several news outlets including the BBC and Vietnam’s online publication
VietNamNet.
***
Bài viết của Nguyễn Thái Linh và Dương Danh Huy trên báo Thanh Niên:
Cần đưa Trung Quốc ra tòa
(TNO) Việc Trung Quốc đưa giàn khoan Hải Dương-981 vào vùng
đặc quyền kinh tế của Việt Nam khiến cho câu hỏi "Việt Nam có thể đưa
Trung Quốc ra tòa án quốc tế?” càng ngày càng được nhiều người quan tâm.
Vì Việt Nam và Trung Quốc cùng tham gia Công ước của Liên Hiệp Quốc
về Luật Biển 1982 (UNCLOS), cho nên trên nguyên tắc, Việt Nam và Trung
Quốc đều phải chấp nhận cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc liên quan
đến việc giải thích và áp dụng UNCLOS.
Điều 286 của UNCLOS cho phép một quốc gia thành viên đơn phương đưa
tranh chấp ra một trọng tài có thẩm quyền và phán quyết của trọng tài sẽ
mang tính chất tối hậu, bắt buộc các bên phải tuân theo. Trọng tài này
có thể là Tòa Trọng tài Quốc tế về Luật Biển, Tòa án Công lý Quốc tế hay
một tòa trọng tài được thành lập đúng theo thủ tục của UNCLOS.
Philippines đã sử dụng cơ chế này để kiện Trung Quốc.
Vị trí của giàn khoan Hải Dương-981 nằm cách đảo Lý Sơn của Việt Nam
119 hải lý, cách đảo Hải Nam của Trung Quốc 182 hải lý, và cách các đảo
thuộc quần đảo Hoàng Sa từ 17 đến khoảng 100 hải lý, tất cả đều giữa 12
và 200 hải lý, do đó thực chất tranh chấp ở đây là: giàn khoan nằm trong
vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của nước nào?
Đáng tiếc là UNCLOS lại cho phép các quốc gia thành viên có thể tuyên
bố bảo lưu, không chấp nhận cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc nói
trên đối với một số loại tranh chấp, trong đó có các tranh chấp liên
quan đến việc giải thích và áp dụng Điều 15, 74 và 83 liên quan đến việc
hoạch định ranh giới các vùng biển (lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và
thềm lục địa). Và Trung Quốc đã sử dụng quyền bảo lưu này.
Điều này có nghĩa là Việt Nam không thể kiện Trung Quốc rằng giàn
khoan Hải Dương-981 nằm trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của
Việt Nam, không phải vì chúng ta thiếu cơ sở, mà vì trọng tài không có
thẩm quyền giải quyết tranh chấp giàn khoan nằm trong vùng đặc quyền
kinh tế hay thềm lục địa của nước nào.
Tuy nhiên, trọng tài có thẩm quyền công nhận giàn khoan Hải Dương-981
nằm trong vùng đặc quyền kinh tế bị tranh chấp, và điều đó có những hệ
quả quan trọng.
UNCLOS quy định khi chưa đi tới được thỏa thuận về việc phân định
vùng đặc quyền kinh tế thì "các quốc gia hữu quan, trên tinh thần hiểu
biết và hợp tác, làm hết sức mình để đi đến các dàn xếp tạm thời có tính
chất thực tiễn” (Điều 74). Mặc dù Trung Quốc đã tuyên bố bảo lưu như đã
nói trên, khiến cho trọng tài của UNCLOS không thể áp dụng Điều 74, sẽ
rõ ràng với các chính phủ, học giả và nhà phân tích trên thế giới rằng
việc triển khai giàn khoan Hải Dương-981 (đơn phương gây ra sự thay đổi
vĩnh viễn cho môi trường biển) và hành vi đâm húc tàu (đơn phương dùng
vũ lực để áp đặt) vi phạm điều luật này.
Quan trọng hơn, tuyên bố bảo lưu của Trung Quốc không tránh được Điều
279, "Các quốc gia thành viên giải quyết mọi tranh chấp xảy ra giữa họ
về việc giải thích hay áp dụng Công ước bằng các phương pháp hòa bình
theo đúng Điều 2, khoản 3 của Hiến chương liên hợp quốc và, vì mục đích
này, cần phải tìm ra giải pháp bằng các phương pháp đã được nêu ở Điều
33, khoản 1 của Hiến chương."
Chính sách hành động đơn phương, không đàm phán với Việt Nam và không
giải quyết tranh chấp bằng các phương tiện hòa bình vi phạm Điều 279.
Trọng tài sẽ đòi hỏi Trung Quốc bỏ chính sách đó.
Ngoài ra, Việt Nam có quyền đòi hỏi rằng trong thời gian thành lập tòa và phân xử, Trung Quốc không được triển khai giàn khoan.
Hiện nay Philippines đang đơn phương kiện Trung Quốc sử dụng cơ chế
giải quyết tranh chấp bắt buộc, và Trung Quốc đang trốn tránh thẩm quyền
của trọng tài. Nếu Việt Nam cũng dùng cơ chế này để kiện Trung Quốc, và
họ cũng trốn tránh thẩm quyền của trọng tài thì thế giới sẽ càng thấy
rõ nước nào là nước có chủ trương dùng sức mạnh và trốn tránh công lý ở
biển Đông.
Nguyễn Thái Linh và Dương Danh Huy
(Quỹ Nghiên cứu biển Đông)